Avrupa, on otuz dönemin en görkemli doğa olaylarından birine hazırlanıyor. Ay'ın Güneş ile Dünya arasına girmesiyle yaşanacak parçalı ve tam Güneş tutulması, kıta genelinde milyonlarca insan tarafından takip edilecek. Havanın açık olması durumunda özellikle İspanya'nın kuzey kesimleri ile İzlanda'nın batı kıyılarında toplanması beklenen izleyiciler, gündüz vakti aniden çökecek alacakaranlığa şahitlik edecek.
Güneş tutulması nerelerden görülebilecek?
Tam tutulmanın izlenebileceği bölgelerde Güneş'in tamamen kaybolduğu süre çoğu kişi için iki dakikadan kısa olacak. Bu süre, 2024'te ABD'de görülen yaklaşık dört dakikalık tam tutulmadan çok daha kısa. Tutulma Rusya'nın Sibirya bölgesinin ucunda başlayacak. Ardından İzlanda ile Grönland arasından kıvrılarak ilerleyecek. Tam tutulmanın görülebileceği güzergahın büyük bölümü Arktik Daire ve Kuzey Atlantik Okyanusu'ndaki yerleşim olmayan bölgelerden geçecek. Tutulmanın karadan izlenebileceği son noktalar ise İspanya'nın Mayorka ve Minorka adaları olacak. Ardından Ay'ın gölgesi, Güneş'in batışıyla birlikte Akdeniz üzerinde kaybolacak. Avrupa'nın özellikle Orta ve Doğu Avrupa'daki geniş bölümünde ise Güneş, ufukta batarken hâlâ kısmen tutulmuş olacak. Tam tutulma yalnızca dar bir güzergah boyunca görülebilecek olsa da parçalı tutulmanın etkilediği alan Avrupa'nın neredeyse tamamına yayılacak. Dublin'de Güneş'in yüzde 94'ü, Paris'te yüzde 92'si, Londra'da yüzde 90'ı ve Berlin'de yüzde 85'i Ay tarafından örtülecek.
Güneş tutulması nasıl izlenmeli?
Güneş'e doğrudan bakmak, tutulma sırasında bile gözlerde ciddi hasara yol açabilir. Özel Güneş tutulması gözlüğü olmadan kesinlikle Güneş'e bakılmamalı. Normal güneş gözlükleri yeterli koruma sağlamaz ve kalıcı görme hasarına neden olabilir. Güneş'e özel gözlük olmadan bakılabilecek tek an, Ay'ın Güneş'i tamamen örttüğü kısa süreli tam tutulma evresidir. Ancak Birleşik Krallık'ta tam tutulma yaşanmayacağı için burada tutulmanın tamamı boyunca göz koruması kullanılması gerekiyor. Ayrıca tutulma gözlüğü takılsa bile dürbün, teleskop veya fotoğraf makinesinin vizörü üzerinden Güneş'e bakılmamalı. Bu cihazların büyütme etkisi, gözlüğün sağladığı korumayı etkisiz hale getirerek gözlere zarar verebilir. Tutulma gözlüğü bulunmayanların ise tutulmayı dolaylı olarak izlemek için iğne deliği projektörü kullanması gerekiyor. Tek bir karton parçasıyla basit bir projektör hazırlanabileceği gibi, karton kutu kullanılarak daha kapsamlı bir düzenek de kurulabilir. Bir süzgeç kullanılarak aynı anda birden fazla Güneş görüntüsü oluşturmak da mümkün.
Tam Güneş tutulmasında ne görülür?
Güneş tamamen Ay'ın arkasında kaldığında, Ay'ın siyah diskinin çevresinde görünmez bir kozmik rüzgarda dalgalanıyormuş gibi görünen soluk ışık huzmeleri ortaya çıkacak. Daha yakından bakıldığında bu ışıkların, Ay'ın gölgesinin çevresinde titreşen alev tabakalarına benzediği görülecek. Bu parlak yapı, Güneş'in koronası. Korona, Güneş'in aşırı sıcak gazlardan oluşan ve uzaya binlerce kilometre boyunca yayılan dış atmosferini oluşturuyor. Tam Güneş tutulması, Güneş'in olağanüstü parlaklığı nedeniyle normalde görülemeyen bu yapıyı gözlemleme fırsatı sunuyor. Bilim insanları ayrıca Güneş'in yüzeyinden uzaya doğru uzanan kırmızı veya pembe renkteki parlak gaz halkalarını, yani prominensleri inceleyecek. Bu yapılar, Güneş'in çalkantılı manyetik alanlarını takip ediyor. Dev plazma yapıları zaman zaman uzaya fırlayarak koronal kütle atımlarına neden olabiliyor.
Güneş tutulması neden gerçekleşiyor?
Güneş'in korona adı verilen dış atmosferinin ve plazma fışkırmalarının çıplak gözle izlenebileceği bu nadir olay, kozmik bir hiza sayesinde gerçekleşiyor. Güneş'in Dünya'ya olan mesafesi Ay'ın mesafesinin 400 katı iken, Güneş'in çapının da Ay'dan 400 kat büyük olması gökyüzünde eşit boyutta görünmelerini sağlıyor. Ay'ın her yıl Dünya'dan birkaç santimetre uzaklaştığı dikkate alındığında, uzmanlar tam tutulmaların yaklaşık 600 milyon yıl daha yaşanmaya devam edeceğini öngörüyor.
Ostrava'da meteor yağmuru görüntülendi
Öte yandan Çekya'nın Ostrava kenti yakınlarındaki Bílovec'te meteor yağmuru gözlemlendi. Gece gökyüzünde görülen meteorlar, bölgede bulunan eski bir yel değirmeniyle birlikte etkileyici görüntüler oluşturdu.
